ЕИДХР – Европски Инструмент за Демократија и човекови права Програма за поддршка на цивилниот сектор преку грантови шеми

Основна студија:

Јавно и политичико учество на

жените Ромки

Grant Contract No. NEAR-TS/2015/369-679 as of 27.11.2015

5, Август 2016

Овој проект е финансиски поддржан од

 

ЕИДХР

 

Ко-финансиран од страна на ИНсок

Проектот се имплементира од страна на

 

РОЖМ ДАЈА – Куманово и НВО КХАМ -

 

Делчево

Содржината на ова истражување е во целосна одговорност на тимот на Ромалитико како автор и на РОЖМ ДАЈА – Куманово и НВО КХАМ – како имплементатори на проектот, и оттука не ги одразува ставовите и мислењата на Европската Унија.

Овој проект е финансиран од страна на ЕИДХР (Европски Инструмент за Демократија и Човекови Права) Унија, во рамките на програмата поддршка на цивилниот сектор преку грантови шеми. Вооедно, проектот е ко-финансиран од ИНСОК – Иницијатива за Социјални Промени, Скопје.

Главни цели на проектот „ Јавно и политичко учество на жените Ромки“ се:

-Подобрување на статусот на жените Ромки, преку нивна поголема вклученост во јавниот и политичкиот живот во државата, јакнење и поддршка на жените

-Создавање на поволна средина во политичките партии

-Зголемување на свеста кај општата популација, институциите и бизнис секторот за надминување на бариерите, со цел поголема инклузија на жените Ромки

Проектот е имплементиран од страна на Здружение „Ромска организација на жени од Македонија - РОЖМ ДАЈА“ – Куманово, како носител на проектот и НВО Кхам од Делчево

Ова истражување е спроведено од страна на Институтот за Истражување и Анализи на Политики - Ромалитико.

БЛАГОДАРНОСТ

Би сакале да ја истакнеме нашата благодарност до сите учесници на ова истражување, жените Ромки од јавна и државна администрација кои искажаа интерес за пополнување на прашалникот. Исто така, тимот на Ромалитико искажува голема благодарност до политичките партии ПЦЕР- Партија за Целосна Еманципација на Ромите и ПИР – Партија за Интеграција на Ромите за транспарентноста и отвореноста на политичките лидери за средба и дискусија во однос на учеството на жената Ромка во политичките партии.

Во однос на пристапот до податоци од јавен карактер за вработените Роми во државните институции, особена благодарност Ромалитико упатува и до Секретаријатот за Имплементација на Охридскиот Рамковен Договор.

Без нивното учество немаше да можеме да ги собереме податоците содржани во овој извештај, за кои што веруваме дека се од суштинско значење за постигнување на родов паритет на жената Ромка во јавниот и политичкиот живот.

СОДРЖИНА

 

I.

Вовед .............................................................................................................................................

1

II.

Методолошки пристап ................................................................................................................

2

 

2.1

Предмет и цели на истражувањето............................................................................................

2

 

2.2

Истражувачки методи..................................................................................................................

3

III. Правна рамка...................................................................................................................................

4

 

3.1 Законска Регулатива во Република Македонија .......................................................................

4

 

3.2

Меѓународна регулатива.............................................................................................................

8

IV.

Анализа на јавното и политичко учество на жената Ромка ...............................................

10

4.1Перцепција на Жената Ромка за процесите на одлучување и вклученост во политичкиот

живот ................................................................................................................................................

10

4.2 Вклученост на Жената Ромка во Јавната Администрација ....................................................

17

4.3 Вклученост на Жената Ромка во Политичките Партии...........................................................

27

4.3.1 Основни Информации........................................................................................................

28

4.3.2 Општ Партиски Состав ......................................................................................................

30

4.3.3 Партиски Механизми за Полова Еднаквост .....................................................................

31

V. Заклучок и Препораки...............................................................................................................

33

Препораки ........................................................................................................................................

36

АНЕКСИ................................................................................................................................................

40

1.Прашалник за жените Ромки вработени во државна и јавна администрација ....................

40

2. Прашалник за ромските политички партии ...........................................................................

45

3.Вработени Роми по пол во општините на Гостивар, Шуто Оризари, Скопје, Куманово,

Штип и Делчево...........................................................................................................................

51

I.ВОВЕД

Родовата рамноправност и унапредувањето на положбата на жените во општеството претставува едно од фундаменталните начела на демократијата и општествениот поредок, чија основа е автономија на единката и права и слободи. Според тоа, секој човек има право да учествува во одлуки кои го дефинираат нејзиниот или неговиот живот. Ова право е основа на идеалот за еднакво учество во процесот на одлучување кај жените и мажите. Жените треба да учествуваат рамноправно со мажите во сите процеси од секојдневното живеење, затоа што тие најдобро ја познаваат нивната состојба во која се наоѓаат (UNDP, 2014). Тие треба да бидат вклучени во сите нивоа на одлучување бидејќи и тие имаат свои гледишта во јавниот и приватниот живот.

Според статистиката на Меѓународната Организација на Трудот (ILO), во последните дваесет годни (1995

2015) партиципацијата на жените на пазарот на трудот во светски рамки е намалена од 52.4% на 49.6% (ILO, 2015). Во однос на застапеноста на жената во политиката во рамките на 193 членки на Обединетите нации, жените учествуваат само со 22.8% во националните парламенти (Inter-Parlimentary Union , 2016). Овие бројки потврдуваат дека жените во светот се недоволно застапени во секој домен од социо- политичкиот живот, недоволно застапени во парламентите и далеку позиционирани од сите нивоа на одлучување.

Факторите кои го попречуваат учеството на жената во јавниот и политичкиот живот се различни и зависат од социо-економскиот развиток, културата, географската положба и политичкиот систем. Со исклучувањето на жените од одлучувачките тела се ограничуваат и можностите за зацврстување на основните принципи на демократијата во едно општество. Воедно, ваквото ограничување има голем ефект кон економскиот развој и придонесува до обесхрабрување кај жените за постигнување на родова рамноправност. Доколку мажите ги монополизираат политичките процеси со донесувањето на закони кои влијаат врз општеството во целина, во практиката таквите одлуки не секогаш ги балансира интересите на машката и женската популација. Исто така во Милениумските Развојни Цели, е констатирано дека еднаквото учество на жените

имажите во власта и во процесот на донесување на одлуки е дел од нивното основно право да учествуваат во политичкиот живот и во сржта на родовата еднаквост. Жените треба да бидат активни учесници во одредувањето и имплементацијата на развојните агенди (United Nation, 2016).

Жените кои сакаат да се вклучат во политиката согледуваат дека политичката, јавната, културната и социјална средина е често негативно настроена кон нив. Во теоријата, правото за учество на избори, да се кандидира, и да се изврши избор на кандидат се засноваат на правото на глас. Во реалноста, правото на глас на жената останува лимитиран, затоа што кандидатите на избори се најчесто мажи. Овој факт е вистинит не само за полу демократските земји и земјите во развој, туку и за земјите кои имаат етаблирани демократии.

1

Во Република Македонија, Министерството за труд и социјална политика во текот на 2011 година достави документ до Владата за учество на жените во јавниот и политичкиот живот во единиците на локалната самоуправа. Од истиот, може да се забележи дека по донесувањето на Изборниот Законик во 2009-та година во кој е предвидена квота за жени кандидати, бројот на жени советници пораснал за околу 27% односно од вкупно 1390 советници, 300 биле жени. Во споредба со 2005 година, учеството на жените на локално ниво било зголемено за 4,3%. Според МТСП, исто така се забележува дека постои диспаритет помеѓу некои општини во Македонија. Иако не е прецизирано во кои општини, тврдат дека во некои општини учеството на жени е над 41% додека пак кај други е под 20%. (Министерство за труд и социјална политика, 2011). Незадоволителна е состојбата кај жените градоначалнички, и тоа се должи поради фактот што новото законско решение не познава афирмативни мерки за жени градоначалнички. Во однос на вработувањето, стапката на вработеност кај жените во 2005 изнесувала 30.1%, додека во 2013 година е зголемена на 40.4% или зголемување за 10.3 процентни поени. Сепак и покрај зголемувањето, стапката на вработување е помала во однос кај мажите, која изнесува 59.6% (Пејковски, 2013).

Во однос на учеството на жената Ромка во јавниот и политичкиот живот, постои генерална констатација дека жените од маргинализираните групи се речиси исклучени од локалните процеси на одлучување. Во овие рамки, генерално постојат мал број на истражувања кои квантитативно ја опишуваат позицијата на жената Ромка во Република Македонија.

Токму затоа, ова истражување има за цел да ја определи состојбата и позицијата на жената Ромка во јавниот живот, како и вклученост на жената Ромка во јавната администрација и политичките партии во Република Македонија. Исто така ова истражување ги испитува ставовите и перцепцијата на Жената Ромка за процесите на одлучување и вклученост во политичкиот живот.

II.МЕТОДОЛОШКИ ПРИСТАП

2.1Предмет и цели на истражувањето

Учеството на жените Ромки во јавниот и политичкиот живот на национално и локално ниво (Шуто Оризари, Гостивар, Делчево, Штип и Куманово) е поширок предмет на ова истражување. Тука се мисли пред се на учеството и застапеноста на жената Ромка во институциите, како и застапеноста на жената Ромка во политичките партии.

Специфична цел на ова истражување е:

-Да се направи основна студија која квантитативно ќе ја определи стапката на вработување на жената Ромка во јавната администрација;

-Да ја согледа застапеноста на жената Ромка во политичките партии;

-Да ги испита ставовите и перцепцијата на жената Ромка за процесите на одлучување и вклученост во политичкиот живот;

2

-Донесат заклучоци и да се дадат препораки за надминување на идентификуваните проблеми и предизвици во процесот.

За потребите на ова истражување земени се во предвид пет општини: Скопје, Гостивар, Делчево, Штип и Куманово, каде што се спроведува проектот. Изборот на општините е исто така направен според процентуалната застапеност на Ромите, како и опфат на различни региони. Истражувањето се спроведуваше од Мај до почетокот на Август, 2016 година.

2.2Истражувачки методи

Во истражувањето е користен интегративен пристап, кој вклучува комбинација на три методи.

Примарна анализа

(Анкета на жени Ромки вработени

во локалната и државната администрација, интервјуа со претставници на политички партии)

Деск истражување – секундарна

анализа на податоци

(Анализа на постоечки политики, закони, процедури, извештаи, информации од јавен карактер)

Основна студија: Учество на жената Ромка во јавниот и политичкиот живот во Македонија

Деск истражување - Поврзани

програми

(посебен фокус на иницијативи кои се од особено релевантни за активностите и резултатите на проектот)

Оваа истражување се базира на анализи на документи, на јавни политики и други истражувања преку деск истражување. Посебен осврт е направен на анализа на следниве документи: Устав на РМ, Законот за Локална Самоуправа, Законот за Еднакви Можности на Жените и Мажите, Програми за работа на општините, Анализа на статистички податоци за вработеност на етничките заедници во јавната администрација.

Со цел да се испита мислењето и ставовите на жената Ромка за учеството во јавниот и политичкиот живот, користен е прашалник кој е спроведен онлајн преку репрезентативен примерок од 62 жени – Ромки вработени во јавната администрација на локално и национално ниво. Популациската рамка на примерокот беа жени вработени во јавната администрација, а критериуми за репрезентативност е обезбедена на тој начин што од вкупниот број на вработени жени во јавната администрација - 107 одбрана е целна група од 70 жени според ф-ја Random на Еxcel, на кои им е испратен линк до прашалникот. Стапката на пополнување на прашалникот изнесува 88%, што претставува прилично висок со оглед на методот користен за спроведување на прашалникот. Резултатите од ова истражување се подложни на статистичка грешка од 2,45%. Прашалникот е прикажан во Анекс 1.

3

Во однос на застапеноста на жената Ромка во политичките партии, тимот достави покани за интервјуа и прашалници на претставниците на Ромските политички партии. За потребите на истражувањето беа испратени покани до претставниците на следните политички партии: Сојуз на Ромите од Македонија, Демократски Сили на Ромите, Партија за Целосна Еманципација на Ромите, Обединета Партија за Еманципација, Партија за Интеграција на Ромите и Роми Обединети од Македонија. Критериумот за избор на политичките партии е направен според големината, годините на постоење и импактот во ромската заедница. Од испратените покани и прашалници, само две политички партии покажаа интерес да партиципираат во истражувањето и тоа: Партијата за Интеграција на Ромите, и Партијата за Целосна Еманципација на Ромите. Другите политички партии не партиципираа во истражувањето и покрај доставените покани, неофицијални разговори што говори за политичката култура на истите и интересот на истите за унапредувањето на позицијата на жената Ромка. Прашалникот е прикажан во Анекс 2.

III.ПРАВНА РАМКА

3.1Законска Регулатива во Република Македонија

Согласно Уставот на Република Македонија граѓаните се еднакви во слободите и правата независно од полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското уверување, имотната и општествената положба1. Со цел унапредување на вклученоста на жените во процесите на одлучување на национално и локално ниво во законската регулатива во Република Македонија се воведоа афирмативни мерки (квота): Законот за Избор на Пратеници2 од 2002 година во член 37 страна 3 содржеше одредба во која беше предвидена дека во предложената листа на кандидати секој пол ќе биде застапен со најмалку 30%. Исто таква квота беше предвидена и во Законот за Локалните Избори3 од 2004 година во членот 22 во која стоеше дека во предложената листа на кандидати за членови на советот на општината и Градот Скопје секој пол ќе биде застапен со најмалку 30% и во горната и во долната половина од листата.

Ваквите законски измени не беа доволни за да го зголемат учеството на жените во Собранието на Република Македонија и во Советите на локално ниво. Со цел да се зголеми учеството на жените во Собранието и Советите на локално ниво во 2006-та година се воведе ново законско решение со новиот Изборен Закон4. Имено со измената и дополнувањето на Изборниот Закон5 од 2015та година во членот 64 став 5 се предвидува дека подносителите на кандидатски листи за пратеници и за членови на општината и Градот Скопје треба најмалку 40% од кандидатите да припаѓаат на помалку застапениот пол и тоа на

1Устав на Република Македонија, Сл.весник на Р Македонија” бр. 52/1991 од 22.11.1991 година, Член 9.

2Закон за Избор на Пратеници во Собранието на Република Македонија “Сл.весник на Р Македонија” бр. 42/02 од 14.06.2002 година.

3Закон за локалните избори (Пречистен текст) „Сл.весник на Р Македонија” бр. 45/04 од 07.07.2004 година.

4Изборен Законик Сл.Весник на Р.Македонија бр.40 од 31.03.2006 година

5Закон за изменување и дополнување на изборниот законик Сл. Весник на Р. Македонија, бр.196 од

10.11.2015 година

4

секои три места најмалку едно место му припаѓа на помалку застапениот пол и дополнително уште најмалку по едно место на секои десет места. При поднесување на кандидатските листи, Државната изборна комисија и општинската изборна комисија го проверуваат редоследот на кандидатите во листата

иго утврдува подносителот. Доколку подносителот на кандидатските листи не го почитува редоследот на кандидатските листи во тој случај комисијата има право да ја одбие кандидатската листа. Со ваквите измени на Изборниот Закон се зголеми учеството на жените во процесите на одлучување во споредба со претходните изборни циклуси.

Со цел да се унапреди родовата еднаквост во текот на 2006-та година беше донесен и Законот за Еднакви Можности на Жените и Мажите6. Целта на овој закон беше промовирање на принципот за воспоставување еднакви можности за жените и мажите во политичката, економската, социјалната, образовната област, како

иво другите области од општествениот живот. Овој Закон беше ставен вон сила и беше усвоен нов Закон за Еднакви Можности на Жените и Мажите7 во 2012-та година. Со законот се уредуваат прашањата од интерес за еднаквите можности на жените и мажите од областа на здравствената заштита и здравственото осигурување, социјалната заштита, пристапот до добра и услуги, економијата, работните односи и вработувањето, образованието и стручното усовршување, економските и сопственичките односи, користењето на јавните производи и услуги (потрошувачки права), културата и спортот, информатичко комуникациски технологии, одбраната и безбедноста, правосудството и управата, домувањето, јавното информирање и медиумите, државната и јавната администрација и во други области од општественото живеење.

Со законот се утврдуваат основни и посебни мерки за еднакви можности на мажите и жените. Во Членот 5 од Законот, под основни мерки спаѓаат мерките за остварување на потполна еднаквост меѓу жените и мажите, утврдени во политиките и програмите за систематско промовирање на принципот на еднаквите можности на жените и мажите и почитување на различноста, за промена на општествените и културните обичаи во поглед на однесувањето на жените и мажите за отстранување на предрасудите, како и секоја друга практика заснована врз инфериорноста или супериорноста на едниот или другиот пол или врз традиционалната општествена улога на мажите или на жените. Исто така и мерките со кои се воведува системско вклучување на еднаквите можности на жените и мажите во процесот на креирање, спроведување и следење на политиките и буџетите во посебните општествени области вклучувајќи го извршувањето на функциите и надлежностите на субјектите од јавниот и приватниот сектор.

Посебните мерки согласно Член 7 став 1 вклучуваат:

позитивни мерки се мерки со кои при еднакви услови се дава приоритет на лица од помалку застапениот пол, се додека не се постигне еднаква застапеност или не се постигне целта заради која се преземени. Позитивните мерки особено ќе се применуваат во сите органи и на сите нивоа

6Закон за еднакви можности на жените и мажите Сл. Весник на Р. Македонија бр.66/06 од 29.05.2006 година

7Закон за еднакви можности на жените и мажите Сл. Весник на Р. Македонија, бр.6 од 13.01.2012 година

5

во областа на законодавната, извршната и судската власт и во други органи и организации, во локалната власт, како и во сите други јавни установи и служби, во политичките партии при вршењето на политичките функции, комисии и одбори, вклучувајќи и учествување во телата што ја претставуваат државата на меѓународно ниво додека не се постигне еднаква застапеност;

охрабрувачки мерки се мерки кои обезбедуваат посебни поттикнувања или воведуваат посебни поволности со цел да се елиминираат околностите кои доведуваат до нееднакво учество на жените и мажите или нееднаквиот статус на еден наспроти друг пол или нееднаква дистрибуција на општествените добра и ресурси;

програмски мерки се мерки кои се насочени кон подигање на свеста, организирање активности и изработка и спроведување на акциони планови за поттикнување и унапредување на еднакви можности.

Исто така, Законот предвидува и формирање на механизми на локално и национално ниво, чија надлежност е да ги унапредат еднаквите можности на жените и мажите. Според Законот, единиците на локална самоуправа се должни во рамките на своите стратешки планови и буџети да го инкорпорираат принципот на еднакви можности на жените и мажите, да ги следат ефектите и влијанието на нивните програми врз жените и мажите и да известуваат во рамките на своите годишни извештаи и да учествуваат во подготвувањето на стратегијата за родова еднаквост во делот кој се однесува на единиците на локалната самоуправа. Исто така единиците на локална самоуправа се должни да формираат и комисија за еднакви можности на жените и мажите чија надлежност е утврдена со Член 14, став 6 од Законот.

Во текот на 2010-та година беше донесен и Закон за Спречување и Заштита од Дискриминација8 во кој се забранува секоја директна или индиректна дискриминација, повикување и поттикнување на дискриминација и помагање во дискриминаторско постапување врз основа на пол раса, боја на кожа, род, припадност на маргинализирана група, етничка припадност, јазик, државјанство, социјално потекло, религија или верско уверување, други видови уверувања, образование, политичка припадност, личен или општествен статус, ментална и телесна попреченост, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба или која било друга основа која е предвидена со закон или со ратификуван меѓународен договор.

Дискриминацијата според Законот се дефинира како неоправдано правно или фактичко, непосредно или посредно правење на разлика или нееднакво постапување, односно пропуштање (исклучување, ограничување или давање првенство) во однос на лица или групи кое се заснова на пол, раса, боја на кожа, род, припадност на маргинализирана група, етничка припадност, јазик, државјанство, социјално потекло, религија или верско уверување, образование, политичка припадност, личен или општествен статус, ментална и телесна попреченост, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба или која било друга основа.

8Закон за спречување и заштита од дискриминација, Службен весник на РМ, бр. 50 од 13.04.2010 година

6

Покрај, законодавната рамка, Министерството за труд и социјална политика во рамките на Стратегијата на Ромите 2005 – 2015 и во ревизијата на стратегијата 2014 – 2020, го постави како приоритет прашањето за вкученост на жената Ромка во јавните политки. Во рамките на препораките, при дефинирањето на Национлните Ацкиони Планови (НАП) 2014 – 2020, се донесе и посебен Акционен План за вклучување на жената во општеството со определени активности и буџет во однос на три цели и тоа:

Зголемен пристап на Ромките до средства и можности за нивен развој и учество во економскиот, социјалниот и културниот живот,

Намалено ниво на семејно насилство врз жените,

Намалена преваленца на бракови/заедници помеѓу и со малолетници и нивното влијание врз образованието, здравјето и родовата улога.

Учеството на жеата Ромка во јавниот и политичкиот живот е во согласнот со првата цел, каде што се предвидува зголемено учество во јавната администрација, обуки за родово буџетирање, мониторинг и евалуција како и вклученост на жената Ромка во рамките на локалната самоуправа.

Согласно со заклучокот за донесување на Акционен план за жената Ромка, Министерството за труд и социјална политика, преку Секторот за еднакви можности, е задолжено на секои шест месеци да ја информира Владата на Република Македонија за текот на имплементацијата на Националниот акцискиот план .

Во однос на досега исполнетото во рамките на Националниот План за жената Ромка 2011 – 2013, организирани се информативни средби во делот на вработување, здравство, формирање на дата база за утврдување на бројот на неписмени Ромки, и организирање сексторски состаноци. При анализа на активностите, најголемо внимание е посветено на вработување на жените Ромки и тоа:

-Програма за поддршка на Роми: Обучување на 14 Ромки за стручно оспособување, од кои 10 се откажале и само 4 успешно го завршиле курсот

-Субвеционирање на вработувањето: Вработување на 4 РОмки

-Едукација за започннување на бизнис: Обучени 10 Ромки

-Обуку во работни клубови (Странски Јазици и Компјутери): Обучени 5 Ромки

-Преквалификација и доквалификација: Вклучени 4 Ромки

-Пилот-обука на невработени лица до 29 години: Вклучени 7 Ромки, од кои 4 вработени

-Програма за самовработување: 1 Ромка регистрирала сопствен бизнис

-Поддршка за формализирање на бизнис: Вклучеа 1 Ромка

Од анализата на достапните информации за унапредување на позицијата на жената Ромка може да се заклучи следното:

-Недостаток на основна студија за вклученост на жената Ромка во општествениот живот во Р.Македонија

-Честите промени на националната стратегија, акционите планови, доведува до тешкотии за мерење на прогресот за унапредување на состојбата на жената Ромка

-Недостаток на информации за спроведувањто на НАП за жената Ромка во рамките на 2013 – 2016, што укажува на дисконтинуитет на спроведувањето на предвидените активности

7

3.2Меѓународна регулатива

Основната рамка за обезбедување на правата на жените е дадена во Конвенцијата на Обединетите Нации за Елиминација на сите Форми на Дискриминација врз Жената (CEDAW) од 1979, надградена со Пекиншката Декларација и со Платформата за акција од 1995. Република Македонија, како потписничка на сите овие стратешки документи, работи на јакнење на жените и на подобрување на нивната положба во општеството, знаејќи дека токму жените се во понеповолна положба, поради историскиот контекст и поради патријархизмот што владеел со светот илјадници години.

Во 2010 година, Парламентот на Европската Унија, Советот на Европа и останатите тела на Европската Унија усвоија Стратегија за Еднаквост на Жените и Мажите 2010-20159 во која ги зацврстуваат заложбите за гарантирање на родовите права како фундаментални, елиминирање на нееднаквостите и промовирање на еднаквоста меѓу мажите и жените. Во овој документ постигнувањето на родова еднаквост се третира како витално за развојот на Унијата и зајакнувањето на социјалната кохезија. Исто така, Европската Стратегија 202010 која е клучен документ за паметен, одржлив и инклузивен развој, поставува за цел зголемување на вработеноста на жените и мажите за 75% до 2020 година што подразбира подобрување во квантитативните и квалитативните параметри на вработувањето. Европската Стратегија за Еднаквост на Мажите и Жените 2010-2015 како приоритетни области ги издвојува – еднаквата економска независност, еднакво платената работа, еднаквоста во донесувањето одлуки и прекинувањето на родовата насилност. Во овие рамки, Република Македонија како земја со статус кандидат на ЕУ е обврзана да работи кон унапредување на позицијата на жените.

Во Преамбулата на Универзалната Декларација за човекови права11 усвоена и објавена од Генералното Собрание во Резолуцијата 217 A(III), од 10 декември 1948 година стои дека земјите членки на Обединетите нации (вклучително и Македонија) ја потврдија нивната верба во основните човекови права, во достоинството и вредноста на човековата личност и во еднаквите права на мажите и жените и се одлучија да го потпомагаат општествениот напредок и подобрат животниот стандард во услови на поголема слобода. Меѓународниот Пакт за Граѓанските и Политичките Права на Човекот и Граѓанинот12 усвоена и објавена од Генералното Собрание во Резолуцијата 2200А (XXI) од 16 декември 1966 стои дека државите членки на овој Пакт (вклучително и Македонија) се обврзуваат да им обезбедат подеднакво право на мажите и на жените да ги уживаат сите граѓански и политички права изнесени во овој Пакт.

9Strategy for Equality Between Women and Men 2010-2015, European Commission COM 2010 491 final,

(Brussels, 21.9.2010), достапно и пристапено на: https://goo.gl/88IQJF [18, Јуни 2016]

10Strategy for Smart, Sustainable and Inclusive Growth EUROPE 2020, European Commission (Brussels, 3.3.2010), COM(2010) 2020 final, достапно и пристапено на: https://goo.gl/SgezS7 [18, Јуни 2016]

11UN General Assembly, Universal Declaration of Human Rights, 10 December 1948, 217 A (III), достапно и пристапено на: https://goo.gl/LmqR9l [18, Јуни 2016]

12UN General Assembly, International Covenant on Civil and Political Rights, 16 December 1966, United Nations, Treaty Series, vol. 999, p. 171, достапно на: https://goo.gl/r8yrWG [18Јуни 2016]

8

Конвенцијата за Елиминација на Сите Форми на Дискриминација врз Жените13 усвоена и објавена од Генералното Собрание во резолуција 34/180 од 18 декември 1979 година е ратификувана од страна на Република Македонија на 18 Јануари 1994 година. Конвенцијата оди над гаранциите за еднаквост и еднаква заштита пред законот во постојните правни инструменти и утврдува мерки за постигнување еднаквост меѓу мажите и жените, без оглед на нивната брачна состојба, во сите аспекти на политичкиот, економско- социјалниот и културниот живот. Државите членки имаат обврска да ја елиминираат дискриминацијата врз жените преку правни, политички и програмски мерки. Обврската важи за сите сфери од животот, како и за работи поврзани со брачните и семејните односи и вклучува обврски за преземање на сите соодветни мерки за елиминирање на дискриминацијата врз жените од страна на кое било лице, организација или претпријатие.

Членот 1 ја дефинира дискриминацијата врз жените како “каква било разлика, исклучување или ограничување направени врз основа на пол, што има ефект или цел да го попречи или да го поништи признавањето, уживањето или практикувањето од страна на жените, без оглед на нивната брачна состојба, врз основа на еднаквост на мажите и жените, на човековите права и основни слободи на политичко, економско, социјално, културно, граѓанско или кое било друго поле“.

Обврски на државите членки е да ја елиминираат дискриминацијата. Членот 2 ги обврзува државите членки: - да ја осудат дискриминацијата врз жените; - да го отелотворат принципот на еднаквост на мажите

ижените во своите национални устави, или друго законодавство; - да усвојат законодавни мерки, вклучувајќи и санкции, за забранување на дискриминацијата врз жените; - да воспостават правна заштита од дискриминацијата преку националните судови и други институции; - да се воздржат од секаков акт што ги дискриминира жените и да обезбедат и јавните органи и институции да се однесуваат во согласност со тоа; - да ги преземат сите соодветни мерки за елиминирање на дискриминацијата врз жените од страна на кое било лице, организација или претпријатие; - да воведат законодавни или други соодветни мерки за изменување или укинување на законите, прописите, обичаите и практиките што претставуваат дискриминација врз жените и да ги укинат казнените одредби што доведуваат до дискриминација врз жените. Членот 3 бара државите членки да ги преземат сите соодветни мерки во сите области за да обезбедат целосен развој и напредување на жените.

Женските права во јавниот и политичкиот живот, Членот 7 бара државите членки да ја елиминираат дискриминацијата врз жените во јавниот и политичкиот живот. Жените мора да имаат право на глас и можност да бидат избирани под еднакви услови со мажите, да учествуваат во формулацијата на владината политика и да бидат носители на јавни функции. Тие мора и да можат да учествуваат, врз еднаква основа со мажите, во невладини организации и јавни и политички асоцијации, како синдикати и професионални здруженија. Членот 8 наведува дека на жените, исто така, треба да им се даде еднаква можност да ги

13UN General Assembly, Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, 18 December 1979, United Nations, Treaty Series, vol. 1249, p. 13, достапно и пристапено: https://goo.gl/3Ls0ke [18Јуни 2016]

9

претставуваат своите влади и да учествуваат во работата на меѓународните организации, како што се Обединетите Нации, и нивните поврзани организации, специјализирани агенции, фондови и програми. Членот 11 ги обврзува државите членки да ги преземат сите соодветни мерки за елиминирање на дискриминацијата врз жените при вработувањето.

Како резултат на Конвенцијата за Елиминација на Сите Форми на Дискриминација врз Жените се формира

иКомитет за Елиминација на Дискриминацијата врз Жените, кое е експертско тело за надзор на нејзиното спроведување. Комитетот, кој за првпат се состана во 1982 година, е составен од 23 члена од целиот свет коишто се одговорни за следење на напредокот што го постигнуваат државите при имплементирање на Конвенцијата. Функциите на Комитетот се опишани во Поглавје 3. Тој го следи напредокот во статусот на жените направен во оние земји што се членки на Конвенцијата преку разгледување на извештаите. Од усвојувањето на Факултативниот Протокол кон Конвенцијата, Комитетот, исто така, може да прима и да разгледува индивидуални претставки или претставки од групи поединечни жени од државите што го прифатиле Протоколот. Протоколот му овозможува на Комитетот да покренува истраги за ситуации на тешки или систематски повреди на Конвенцијата во државите што ја прифатиле ваквата постапка.Оваа конвенција е ратификувана од страна на Република Македонија и Комитетот служи за алатка при елиминација на дискриминацијата врз жените вклучувајќи ги и жените Ромки.

IV. АНАЛИЗА НА УЧЕСТВОТО НА ЖЕНАТА РОМКА ВО ЈАВНИОТ И ПОЛИТИЧКИОТ ЖИВОТ

4.1Перцепција на Жената Ромка за процесите на одлучување и вклученост во политичкиот живот

Со цел да се испита мислењето и ставовите на жената Ромка за учеството во јавниот и политичкиот живот, користен е прашалник кој е спроведен он-лајн преку репрезентативен примерок од 62 жени вработени во јавната администрација на локално и национално ниво. Прашалникот беше изработен во google форма, и беше доставен во електронска верзија.

Прашалникот се состоеше од 25 прашања (види Прилог 1), категоризирани во четири дела: а) Демографски дел чија цел имаше да ги утврди основните карактеристики на анкетираните во однос на возраст, образование, брачен статус, институција како и нивната мотивација за избор на работната позиција б) Вториот сет на прашања се однесуваа на институционална поставеност и информираност на жената Ромка по однос на родовата еднаквост в) Ставови и перцепции во однос на мажите и г) Амбиција и идни планови.

Според демографските карактеристики, најголем дел од анкетираните се со завршено високо образование, дури 43% и повеќето од нив се вработени во јавната администрацијата како државни службенички. Потоа следат здравствените работнички кои имаат средно образование, при што следи категоријата на општи работници со завршено основно образование. Најмал процент од анкетираните се вработени како просветни работници (12%).

10

Табела 1: Демографски карактеристики

 

 

Државен

 

 

Здравствен

 

 

Општ

 

 

Просветен

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

службеник

 

 

работник

 

 

работник

 

 

работник

 

 

Високо

 

25

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

26

Магистратура

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

Основно

 

 

 

 

 

 

 

10

 

 

 

 

10

Средно

 

 

 

10

 

4

 

7

 

21

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

30

 

 

10

 

 

14

 

 

8

 

62

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

При изборот на работната позицијата, анкетираните во најголем дел биле поддржани од семејството, дури 87% биле поддржани од сите во семејство, додека 12.8% подржани од повеќето членови во семејството. Во однос на мотивираноста за вработување, како што може да се забележи од графиконот 1, финансискиот надомест претставува главен мотив за вработување - 43% од анкетираните, при што интересно е да се наведе дека од вкрстената анализа произлегува дека дури 98% од мажените жени финансискиот надоместок е главен мотив. Важно е да се напомене дека кај немажените анкетирани, главен мотив е помошта на заедницата и унапредување на состојбата на жените. Придонесот во партијата претставува најмал мотив за вработување (0,8%).

 

График 1: Што ве мотивираше да се вработите во државна

 

 

институција/орган/комисија?

 

 

45%

42.74%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

40%

 

 

 

 

 

 

35%

 

 

 

 

 

 

30%

21.77%

 

 

 

 

 

25%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20%

8.87%

 

 

 

 

 

15%

8.06%

8.06%

6.45%

 

 

10%

 

 

 

 

 

 

 

 

1.61%

1.61%

0.81%

5%

 

 

 

0%

 

 

 

 

 

 

Иако поголем дел од вработените Ромки се во јавната администрација, улогата и влијанието се проценува дека е доста ниско. На скала од 1 до 7, анкетираните го оценуваа нивното влијание врз одлуките и работата во институцијата каде што се вработени. Од резултатите следи дека само околу 8% од вработените сметаат дека имаат големо влијание, додека 27% дека немаат влијание. Според работната позицијата, произлегува дека жените кои се вработени во државната администрација сметат дека имаат најголема улога во институцијата, при што може да се поврзе со позицијата каде што се вработени.

11

 

График 2: Како би го оцениле вашето влијание врз одлуките и

 

 

 

работата во органот каде што сте вработени?

 

 

30%

 

 

 

25.8%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25%

 

 

 

 

21.0%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20%

 

 

 

 

17.7%

 

 

15%

14.5%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12.9%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10%

 

 

 

 

 

 

 

5%

 

 

 

 

 

 

6.5%

 

 

 

 

 

 

 

0%

 

 

 

 

 

1.6%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Воопшто

2

3

4

5

6

Имам огромно

 

немам

 

 

 

 

 

влијание 7

 

влијание 1

 

 

 

 

 

 

Сепак, околу 70% од анкетираните нивното влијание го проценуваат со оцена помеѓу 3-5. Од резултатите, може да се констатира дека поради маргинализираната позицијата на жената Ромка во Јавната администрација на локално и национално ниво, не се во можност да влијаат во носењето на одлуки на институционално ниво.

Во однос на третманот на жените и мажите од институциите, 73% од анкетираните сметаат дека тие имаат ист третман додека 15% сметаат дека жените не се третираат еднакво.

График 3: Третмант и можности за напредок во институциите

45

40

35

30

25

20

15

10

5

0

Дали во институцијата каде што работите, мажите и жените се третираат еднакво?

Да, мажите и жените се третираат еднакво

Не, не се третираат еднакво

Понекогаш

Да

Не

Дали сметате дека институциите нудат еднакви можности за мажите и жените?

Следното прашање се однесува на институционалните можности за мажите и жените и слични одговори може да се забележат како и претходно. Од вкрстената анализа може да се забележи дека 88% од анкетираните кои одговориле дека не се третираат еднакво, сметаат дека институциите не нудат еднакви можности за мажите и жените. Третманот на институциите, како и организациската култура во институциите

иодносот со претпоставените како и можностите кои ги нудат на жените Ромки, се од особено значење за унапредување на позицијата на жената Ромка.

12

Следниот сет на прашања се однесуваат на степенот на информираност на анкетираните по однос на

јавните политики поврзани со жени.

 

 

 

 

График 5: Колку сте запознаени со меѓународните конвеции за

 

 

родова еднаквост?

 

 

 

 

3%

 

 

Воопшто не сум

14%

 

18%

 

запознаена

 

 

 

 

До одреден степен

 

 

 

 

Во значителна мера

 

 

 

 

Немам одговор

 

 

 

 

 

 

 

65%

Од добиените резултати, како што може да се забележи на графиконот, голем дел околу 83% од жените

Ромки делумно или воопшто не се запознаени со меѓународните конвенции за заштита и унапредување на

положбата на жените. Само 14% одговориле дека во значителни мера се запознаени, што укажува на

нискиот степен на информираност на жените Ромки вработени во институции по однос на меѓународните

политики.

 

 

 

 

Во однос на Законот за еднакви можности, анкетираните имаа можност да го оценат на скала од 1 до 7,

придонесот за зголемување на родовата еднаквост.

 

 

 

График 6: Колку според вас Законот за еднакви можности

 

придонесе за зголемување на родовата еднаквост во Македонија?

50.0%

 

 

 

 

45.0%

44.3%

 

 

 

 

 

 

 

40.0%

 

 

 

 

35.0%

 

 

 

 

30.0%

 

 

 

 

25.0%

 

26.2%

 

 

 

 

 

 

20.0%

 

 

 

 

15.0%

 

8.2%

 

 

10.0%

11.5%

4.9%

 

 

 

 

 

1.6%

 

 

 

 

5.0%

 

 

 

3.3%

0.0%

 

 

 

 

Според одговорите, околу 55% сметаат дека донесувањето на закон за еднакви можности нема никаков

придонес, додека 5% сметат дека има некаков придонес во зголемувањето на родовата еднаквост.

Загрижувачки се бројките и песимизмот за јавните политики, и укажува на фактот дека промените во однос

на родовата еднаквост се видливи само на хартија. Песимизмот по однос на јавните политики може да се

13

забележи и од немањето одговорност на жените Ромки за зголемување на родовата еднаквост. По однос на тоа, само 14% сметаат дека не се одговорни да ја унапредат родовата рамноправност, додека само 12% одговориле дека имаат целосна одговорност. Сепак дури, 73% се индиферентни по однос на личната одговорност за унапредување на родовата еднаквост.

Третиот сет на прашања се однесуваат на ставовите на анкетираните по однос на третманот на жените и мажите. Во однос на третманот на претпоставените, 16% од анкетираните одговориле дека биле различно третирани само поради тоа што се жени.

График 7: Дали сметате дека жените се вработени на пониски

работни позииции само поради нивниот пол?

 

Да

Не

48%

52%

 

Следното прашање го испитува ставот на жените Ромки во однос на работните позиции, дури 48% сметаат дека се вработени на пониска позицијата само поради тоа што се жени. Овој став говори дека на жената Ромка во Македонија и е доделена пониска работна позиција за разлика од мажите, а тоа укажува за постење на дискриминаторски практики во однос на вработувањето на мажи и жени.

Ова го потврдува и фактот дека 38% од анкетираните познаваат жени - случаеви каде што родот имал пресудно значење за добивање на пониска работна позиција.

График 8: Дали сметате дека мажите се супериорни над жените?

Да

38%

Не

62%

14

Следното прашање укажува на самодовербата на жената Ромка, при што 38% од анкетираните сметаат дека мажите се супериорни над жените. Ваквиот став укажува на поставеноста на жената Ромка внатре во семејствата и го одразува двојното дискриминирање на жената Ромка. Перцепцијата за дискриминација на жената Ромка е оценето во наредното прашање. Како што може да се забележи дури 91% од жените Ромки сметаат дека постои дискриминација на жената Ромка во општествениот живот.

Следното прашање, се однесува на третманот на жените и мажите во однос на регрутација, плати, унапредување и тренинг и развој во институциите каде што се вработени. Како што може да се забележи, најголем дел од жените Ромки, околу 45% сметаат дека не се еднакво третирани во процесот на регрутација. Ова е од особена важност, и истото го одразува фактот за нискиот степен на вработеност на жената Ромка. Нееднаквиот третман исто така се забележува и во останатите сфери во делот на вработувањето.

График 9: Според вашето лично искуство дали мислите дека жените и мажите се третираат еднакво на следните полиња?

80.0%

72.6%

 

 

 

70.0%

62.1%

61.0%

 

60.0% 52.5%

50.0%45.8%

40.0%

 

 

 

34.5%

37.3%

 

 

 

 

30.0%

 

 

27.4%

 

 

 

 

 

 

 

20.0%

 

 

 

 

 

10.0%

1.7%

0.0%

3.4%

 

1.7%

 

 

 

 

 

 

 

 

0.0%

 

 

 

 

 

Процес на

Плати

Унапредување

Тренинг и развој

регрутација

на кариера

 

 

Мажите и жените се третираат еднакво

Мажите се третираат понеповолно

Жените се третираат поневполно

Последниот дел од прашалникот ги отсликува амбициите на жените Ромки во однос на повисоки позиции

иучество во политичките партии. Од резултатите може да се забележи дека амбициите на жената Ромка се насочени пред се на владините функции (37%), додека 22% се задоволни од досегашната позицијата. Околу 20% од анкетираните би сакале да бидат пратенички, додека 14% како советници во локалната самоуправа.

15

График 10: Дали сакате да бидете на некоја од следниве функции?

7%

Градоначалничка

22%

 

14%

Советничка

 

 

Пратеничка

20%

Дел од Влада

37%

Задоволна сум со моменталната

 

функција

Во однос на политичките процеси, дури 71% од анкетираните искажуваат дека жените треба да бидат вклучени во политиката. Претензиите за политичко партиципирање пред се произлегуваат од промената на статусот на позицијата на жената Ромка и досегашното ниско ниво на учество во политичките партии и високи партиски позиции.

Во однос на нискиот број на вработени жени во јавната администрација, долу наведените фактори ги одразуваат перцепциите на анкетираните. Најголем дел од нив смета дека политичките партии не се отворени за жените и не ја даваат нивната моќ 41.9%. Околу 45% сметаат, дека традиционалните улоги и општеството се ограничувачки фактори за степенот на вработување на жените Ромки.

График 11: Во моментов има само 107 жени Ромки (централно ниво) вработени во државните институции во Македонија. Како би ја објасниле оваа ситуација?

Жените не се заинтересирани, нема кандидатки.

Жените се помалку амбициозни, не сакаат да 11.8% преземат одговорност.

Мажите доминираат во политичките партии и не

ја даваат моќта. Политичките партии не им41.9% веруваат на жените.

Општеството не поддржува вклучување на

жените Ромки во политика

24.7%

Традиционални улоги на жените и мажите.

21.5%

Жените го носат товарот на домашните обврски

 

Од анализата на прашалникот произлегуваат неколку интересни заклучоци во однос на позицијата на жената Ромка во институциите каде што се вработени:

-Генерално може да се заклучи дека жената Ромка не е информирана за јавните и меѓународни инструменти за заштита и унапредување на положбата не жената;

16

-Генерална перцепција на жените Ромки е дека се дискриминирани во однос на работните позиции и институциите не нудат исти можности за жените и мажите;

-Аспирацијата на жената Ромка е да учествува во политичката сфера, вклучување како пратеничка или дел од политичката партија;

-Постојат голем број на лимитирачки фактори за учество на жената Ромка во политиката и тука пред се, се има предвид отвореноста на партијата и довербата во капацитетите на жените.

4.2Вклученост на Жената Ромка во Државна и Јавна Администрација

ЦЕНТРАЛНО НИВО

Вкупниот број на вработени лица на централно ниво изнесува 31,143 од кои само 314 се Роми односно 1,04% изнесува застапеноста на Ромите во институциите на централно ниво што може да се воочи од графиконот 12. Од вкупно вработените Роми на централно ниво само 107 се жени Ромки односно 0,34%. Од вработените жени Ромки на централно ниво само 0,08% односно 3 поседуваат раководни позиции. Како што може да се увиди жената Ромка е многу малку застапена во институциите и органите на централно ниво.

График 12:Процентуална застапеност на Ромите на централно ниво

 

 

0.08%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Раководни работни места

 

 

0.18%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.26%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.38%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

 

 

 

 

 

 

 

0.77%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.15%

 

 

 

 

 

 

0.34%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

 

 

 

 

 

0.70%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.04%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.00%

0.20%

0.40%

0.60%

0.80%

1.00%

1.20%

1.40%

Процентуална застапеност на жени Ромки Процентуална застапеност на мажи Роми

Процентуална застапеност на Роми

Извор: СИОФА

Како што може да се забележи од графиконот 12 најголем број односно 71 од жените Ромки вработени во институциите на централно ниво се со средна стручна спрема или виша школска спрема. Само 26 од жените Ромки вработени во институциите на централно ниво се со висока стручна спрема. Додека само 10 од жените Ромки вработени во институции на централно ниво се со основна стручна спрема.

17

График 13: Вработени Роми според степен на образование

180

135

163

90

 

 

 

 

 

71

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

45

33

26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20

 

0

 

 

 

 

 

 

 

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

М

 

Ж

 

М

 

Ж

 

М

Ж

 

 

 

 

 

 

 

ВСС

 

 

ССС и ВШС

 

 

ОСС

Извор: СИОФА

ГРАД СКОПЈЕ

Во институциите каде што Ромите се застапени има вкупно 20,247 вработени, од кои 400 се Роми или 1,98%. Од вкупно 400 Роми вработени во институциите на ниво на Град Скопје само 87 се жени Ромки односно 0,43%, од кои само 2 жени Ромки имаат раководни позиции односно 0,11%.

График 14: Процентуална застапеност на Ромите во органите на

Град Скопје

Раководни работни места

 

0.11%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.22%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.33%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

 

 

 

 

0.46%

 

 

 

 

1.68%

 

2.14%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

 

 

0.43%

 

 

 

1.55%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.98%

 

0.00%

0.50%

1.00%

1.50%

2.00%

 

2.50%

Процентуална застапеност на жени Ромки

Процентуална застапеност на мажи Роми

 

Процентуална застапеност на Роми

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

Од графикон 15 може да се забележи дека вкупниот број на вработени на ниво на Град Скопје изнесува 28,433, според тоа и самата процентуална застапеност на жените Ромки се намалува и изнесува 0,31% односно 0,08% од жените Ромки имаат раководна позиција. Самите графикони покажуваат дека постои голем јаз помеѓу вработувањето на мажи и жени во органите и на ниво на Град Скопје, но и во доделувањето на раководни позиции на мажи и жени Ромки.

18

График 15: Процентуална застапеност на Ромите во Град Скопје

Раководни работни места

 

0.08%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.16%

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

 

 

 

 

 

 

1.52%

 

 

0.24%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.33%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.19%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

 

 

0.31%

 

1.10%

1.41%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Процентуална застапеност на жени Ромки

Процентуална застапеност на мажи Роми

1.60%

0.00%

0.40%

0.80%

1.20%

 

Процентуална застапеност на Роми

Извор: СИОФА

Од графикон 16 може да се воочи дека најмногу од вработените Роми во Град Скопје се со основна стручна спрема, односно 48 жени Ромки кои се вработени во институциите на Град Скопје се со основна стручна спрема додека 25 жени - Ромки се со средна стручна спрема или виша школска спрема. Доколку се спореди со мажите Роми во најголема разлика помеѓу жените Ромки и мажите Роми постои и во основната стручна спрема и средната стручна спрема односно виша школска спрема. Најмала разлика во образованието е кај лицата со висока стручна спрема каде што од вкупно 15 вработени Роми, 7 се жени Ромки.

График 16: Вработеност на Роми според степенот на образование

во Град Скопје

250

 

 

 

 

 

201

 

 

 

200

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

150

 

 

 

 

 

 

 

 

100

 

93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

50

 

 

 

 

 

48

 

8

 

 

25

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

М

Ж

М

Ж

М

 

Ж

 

ВСС

 

 

ССС и ВШС

 

 

ОСС

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

 

 

 

 

 

Од табела 2 може да се забележи дека во последниот мандат 2013 – 2017 вкупниот број на советници на град Скопје изнесува 45. Бројот на Роми советници во град Скопје изнесува 3 од кои 2 се жени односно 6,66% и 1 маж односно 2,22%. Исто така, една Ромка советничка има и во Општина Гази Баба.

Табела 2: Број на советници во Град Скопје 2013 – 2017

19

 

Роми советници

 

 

Вкупен број

 

 

Процентуална

 

 

Процентуална

 

 

Процентуална

 

 

мандат 2013-2017 Град

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

на

 

 

застапеност на жени

 

 

застапеност на мажи

 

 

застапеност на

 

 

Скопје

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

советници

 

 

Ромки

 

 

Роми

 

 

Роми

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Мажи

 

Жени

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

2

 

 

45

 

 

6,66%

 

 

2,22%

 

 

8,88%

 

ШУТО ОРИЗАРИ

Во Општина Шуто Оризари вработени се вкупно 22 лица од кои 10 се Роми односно 45,45%. Од вкупно вработените во општината само 4 се жени Ромки односно 18,18% е процентуалната застапеност на жената Ромка, меѓу другото сите се со нераководни места во општината.

График 17: Процентуална застапеност на Ромите во општина Шуто

 

Оризари

0.00%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Раководни работни места

 

 

 

 

 

66.67%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

66.67%

 

 

 

 

21.05%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

 

21.05%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

42.11%

 

 

 

 

18.18%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

27.27%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

45.45%

 

Процентуална застапеност на жени Ромки

 

Процентуална застапеност на мажи Роми

Процентуална застапеност на Роми

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

Како што може да се забележи од графикон 18 најголем дел од вработените Роми во во Општина Шуто Оризари се со средна стручна спрема или виша школска спрема од кои 4 се жени Ромки.

График 18: Вработени Роми во Шуто Оризари според степенот на

образование

6

5

5

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

1

 

0

 

 

 

 

0

0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0

 

 

 

 

 

 

 

 

М

Ж

М

 

 

Ж

М

Ж

 

 

 

 

 

ВСС

 

 

ССС и ВШС

 

ОСС

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

 

 

20

Советот на Општина Шуто Оризари во мандатот 2013 – 2017 брои 18 членови од кои 14 се советници Роми односно 77,77%. Како што може да се забележи од графикон 12, бројот на жените Ромки советнички изнесува 4 односно 22,22%.

График 19: Совет на Општина Шуто Оризари

20

18

18

16

14

12

10

10

8

6

4

4

2

0

Мажи Роми советници

Жени Ромки Советнички

Вкупен број на советници

Извор: СИОФА

КУМАНОВО

Од графикон 20 може да се забележи дека во институциите на ниво на Општина Куманово каде што Ромите се застапени има вкупно 1,580 вработени лица, од кои 97 се Роми или 6,14%. Од вкупно вработените Роми во институциите на ниво на Општина Куманово само 8 се жени Ромки односно 0,51%, од кои ниту една од жените Ромки нема раководна позиција.

График 20: Број на вработени Роми во органите на општина

Куманово

Раководни работни места

0.00%

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

 

 

 

 

 

 

0.53%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.93%

 

 

 

 

 

 

 

6.46%

Вкупно

 

0.51%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.63%

 

 

 

 

 

 

6.14%

Процентуална застапеност на жени Ромки Процентуална застапеност на мажи Роми

Процентуална застапеност на Роми

Извор: СИОФА

Видовме колкав е бројот на жени Ромки вработени во институциите и каква е процентуалната застапеност на истите. Меѓутоа, од графикон 21 може да се утврди дека вкупниот број на вработени на ниво на Општина

21

Куманово изнесува 3,736, според тоа и самата процентуална застапеност на жената Ромка се намалува и изнесува 0,21%. Самите графикони покажуваат дека постои голем јаз помеѓу вработувањето на мажи и жени од Ромска етничка припадност во институциите на ниво на Општина Куманово. Во последниот мандат 2013 – 2017 во општинскиот совет на Куманово има само еден советник Ром.

График 21: Број на вработени на општинско ниво - Куманово

Раководни работни места

0.00%

0.22%

Нераководни работни места 2.50%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.72%

 

 

0.21%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

 

 

 

2.38%

2.60%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.00%

0.50%

1.00%

1.50%

2.00%

2.50%

3.00%

Процентуална застапеност на жени Ромки Процентуална застапеност на мажи Роми

Процентуална застапеност на Роми

Извор: СИОФА

Од графикон 22 може да се забележи дека најголем дел од вработените во институциите на ниво Општина Куманово се со основна стручна спрема од кои 5 се жени Ромки. Додека само 2 од жените Ромки вработени во институциите на општината се со средна стручна спрема или виша школска спрема, а само 1 жена Ромка е со висока стручна спрема.

График 22: Вработени Роми според образование во Куманово

90

 

80

77

 

70

60

50

40

30

20

 

 

11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

1

1

 

2

 

5

 

 

 

 

0

 

 

 

 

 

 

М

Ж

М

Ж

М

Ж

 

 

 

ВСС

 

ССС и ВШС

 

ОСС

Извор: СИОФА

ГОСТИВАР

Од графикон 13 може да се забележи во институциите на ниво на Општина Гостивар каде што Ромите се застапени вкупно вработени се 1,779 лица, од кои 78 се Роми или 4,38%. Од вкупно вработените Роми во институциите на ниво на Општина Гостивар 45 се жени Ромки односно 2,53%, од кои ниту една од жените Ромки нема раководна позиција.

22

График 23: Број на вработени Роми во органите на општина

Гостивар

Раководни работни места

0.00%

2.69%

Нераководни работни места 1.98%

4.67%

2.53%

Вкупно 1.85%

4.38%

Процентуална застапеност на жени Ромки

0.00% 1.00% 2.00% 3.00% 4.00% 5.00%

Процентуална застапеност на мажи Роми

Извор: СИОФА

Вкупниот број на вработени на ниво на Општина Гостивар изнесува 1902, според тоа и самата процентуална застапеност на жената Ромка се намалува и изнесува 2,37%. Може да се дојде до заклучок дека постои голем јаз помеѓу вработувањето на мажи и жени од Ромска етничка припадност во органите на ниво на Општина Гостивар. Во последниот мандат 2013 – 2017 во општинскиот совет на Гостивар има само еден советник Ром.

.

График 24: Број на вработени на општинско ниво - Гостивар

Раководни работни места

0.00%

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

0.22%

 

 

 

 

 

 

 

2.72%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.50%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

0.21%

 

 

 

2.38%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.60%

 

 

 

 

 

 

 

0.00%

0.50%

1.00%

1.50%

2.00%

2.50%

 

3.00%

Процентуална застапеност на жени Ромки Процентуална застапеност на мажи Роми

Процентуална застапеност на Роми

Извор: СИОФА

Како што може да се забележи од графикон 25 најголем дел од вработените Роми во институциите на ниво на Општина Гостивар се со основна стручна спрема од кои 34 се жени Ромки. Додека 7 од жените Ромки вработени во институциите на општината се со средна стручна спрема или виша школска спрема, а 2 се со висока стручна спрема.

23

График 25: Вработени Роми според образование во Гостивар

40

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

35

 

 

 

 

 

 

 

34

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

30

 

 

 

 

 

26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

 

 

7

 

7

 

 

 

 

 

5

1

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

М

Ж

М

Ж

 

М

 

Ж

 

 

 

 

 

 

ВСС

 

 

ССС и ВШС

 

 

 

ОСС

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

 

 

 

 

 

 

ШТИП

Како што може од графикон 13 да се забележи во институциите на ниво на Општина Штип каде што Ромите се застапени вкупно вработени се 1,144 лица, од кои 53 се Роми или 4,38%. Од вкупно вработените Роми во институциите на ниво на Општина Штип само 7 се жени Ромки односно 0,61%, од кои ниту една од жените Ромки нема раководна позиција.

График 26: Број на вработени Роми во органите на општина Штип

Раководни работни места 0.00%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

0.63%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.16%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.80%

 

Вкупно

 

0.61%

 

 

 

 

 

 

4.63%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.02%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.00%

1.00%

2.00%

3.00%

4.00%

 

5.00%

6.00%

Процентуална застапеност на жени Ромки Процентуална застапеност на мажи Роми

 

Процентуална застапеност на Роми

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

Од графикон 27 може да се воочи дека вкупниот број на вработени на ниво на Општина Штип изнесува 2,817, според тоа и самата процентуална застапеност на жената Ромка се намалува и изнесува 0,32%.

24

График 27: Број на вработени на општинско ниво - Штип

Раководни работни места

0.00%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нераководни работни места

 

0.27%

 

 

 

1.75%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Вкупно

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.01%

 

 

 

 

 

 

1.63%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.32%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.88%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0.00%

0.50%

1.00%

1.50%

2.00%

2.50%

Процентуална застапеност на жени Ромки

Процентуална застапеност на мажи Роми

 

Процентуална застапеност на Роми

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

Од графикон 28 може да се увиди дека најголем дел од вработените Роми во институциите на ниво на Општина Штип се со основна стручна спрема од кои само 2 се жени Ромки. Додека 3 од жените Ромки вработени во органите на општината се со средна стручна спрема или виша школска спрема, додека ниту една жена Ромка не е вработена со висока стручна спрема.

График 28: Вработени Роми според образованието во

Штип

45

40

35

40

30

25

20

15

10

 

 

6

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

5

2

 

 

 

 

2

0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0

 

 

 

 

 

 

 

М

Ж

М

Ж

М

Ж

 

 

 

ВСС

 

ССС и ВШС

 

 

ОСС

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Извор: СИОФА

 

 

 

Во последниот мандат 2013 – 2017 во општинскиот совет на Штип има 1 Ром советник и 1 жена Ромка советнички односно 8,70%.

Табела 3: Број на советници во Град Скопје 2013 – 2017

 

Роми советници мандат

 

 

Вкупен број

 

 

Процентуална

 

 

Процентуална

 

 

Процентуална

 

 

2013-2017 Штип

 

 

 

 

застапеност на жени

 

 

застапеност на мажи

 

 

 

 

 

 

на советници

 

 

 

 

 

 

застапеност на Роми

 

 

Мажи

 

 

Жени

 

 

 

 

Ромки

 

 

Роми

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

1

 

 

23

 

 

8.70%

 

 

4,34%

 

 

8,69%

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25